UBEZPIECZENIE NISKIEGO WKŁADU WŁASNEGO (UNWW)

Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (zwanego dalej NNW) powszechnie występuje w umowach kredytu hipotecznego zawieranych przez banki z konsumentami.

Istotą tego ubezpieczenia jest to, iż jego beneficjentem jest bank, który ubezpiecza swoje „ponadstandardowe” ryzyko braku spłaty kredytu. Bank opłaca składkę ubezpieczeniową, jest zazwyczaj ubezpieczającym i ubezpieczonym. Po czym przerzuca na konsumenta (kredytobiorcę) koszt tego ubezpieczenia w postaci obowiązku refundacji składki ubezpieczeniowej, „kosztu ubezpieczenia ryzyka” lub pod innym tytułem wymyślonym przez prawników banku, który powinien stwarzać pozory nie naruszania interesów konsumenta. Konsument z tytułu tego ubezpieczenia niczego nie zyskuje. W istocie bowiem bank obciąża ryzykiem prowadzenia własnej działalności gospodarczej swego kontrahenta – czyli rzeczonego konsumenta.

Co zrobić, kiedy konsument uświadomi sobie, iż w jego umowie są zawarte przepisy dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego i bank właśnie żąda od niego kolejnej opłaty z tego tytułu?

Powinien udać się do prawnika, który doradzi, czy w danej sprawie są podstawy do uznania, iż przepis umowy, który dotyczy UNWW jest nieważny.

Podstawą do przeprowadzenia takiej analizy jest art. Art. 3851 Kodeksu cywilnego

§ 1. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
§ 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
§ 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
§ 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

 

Na tej podstawie Sąd, w sporze między konsumentem a bankiem, Sąd może rozstrzygnąć, czy dane postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, gdyż jest:

– nieuzgodnione indywidualnie, gdyż konsument nie miał wpływu na jego treść;

– sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta;

W przypadku NWW, sam fakt przerzucenia ryzyka gospodarczego na konsumenta budzi poważne wątpliwości. Niezależnie zatem od treści klauzuli umownej, można postawić tezę, iż sama istota tego ubezpieczenia godzi w interes konsumenta, w sytuacji, gdy konsument ponosi koszt tego ubezpieczenia pod jakimkolwiek tytułem.

Taki pogląd korzystny dla kredytobiorców zakwestionował jednakże Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 listopada 2013 r. VI ACa 1521/12 , który co prawda podtrzymał wyrok Sądu Okręgowego – SOKiK uznający klauzulę mBanku NWW za niedozwoloną, jednakże w uzasadnieniu wyroku wskazał m.in.:

Wprawdzie ustanowienie hipoteki na nieruchomości oznacza, że zabezpieczenie wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu obciąża całą nieruchomość dłużnika ale stanowi to dla banku znacznie mniej pewne przedsięwzięcie gospodarcze niż w przypadku gdy do pokrycia ceny transakcji zaangażowana zostaje określona pula środków własnych nabywcy (wymagany wkład własny). W razie spadku, w późniejszym okresie czasu wartości rynkowej zakupionej nieruchomości i konieczności dochodzenia przez bank niespłaconej części kredytu wraz z odsetkami) w drodze egzekucji komorniczej istnieje realna obawa, że bank nie odzyskałby całej należnej mu wierzytelności. Tak więc, gdyby nie ubezpieczenie niskiego wkładu własnego kredytobiorca nie mógłby w ogóle otrzymać kredytu hipotecznego i zrealizować swoich planów. Z tych też względów nie sposób zgodzić się z poglądem Sądu Okręgowego, że kredytobiorca ponosi, z jednej strony koszty ubezpieczenia finansowego (poprzez obowiązek ich zwrotu bankowi) a z drugiej zaś strony nie odnosi żadnych korzyści z takiej umowy, w przeciwieństwie do banku. Nie ma też większego znaczenia okoliczność, że konsument nie jest tu stroną umowy ubezpieczenia ani też uposażonym z tytułu tej umowy.

Sąd dopuszcza zatem UNWW, jednakże wskazuje, iż umowa kredytowa powinna precyzować warunki UNWW:

Należy natomiast przyznać rację Sądowi gdy wskazuje on, iż przedmiotowe postanowienie nie zawiera dostatecznych informacji pozwalających uzyskać konsumentowi wiedzę, co do tego – jak faktycznie kształtują się koszty ubezpieczenia, które w ostatecznym wyniku musi ponieść kredytobiorca oraz – jak długo będzie on obowiązany refundować je pozwanemu jeżeli w ciągu 36 miesięcy nie nastąpi całkowita spłata zadłużenia objętego ubezpieczeniem. Brak było w badanym wzorcu umowy – definicji wkładu wymaganego, oraz określenia zdarzeń pozwalających ustalić moment zakończenia umowy ubezpieczenia przed upływem maksymalnego okresu łącznego ubezpieczenia (108 miesięcy).

W tych okolicznościach kredytobiorca nie jest w stanie skontrolować prawidłowość podejmowanych przez Bank czynności związanych z zawieraniem umowy ubezpieczenia z podmiotem trzecim na dalsze okresy czasu mimo, że to klient banku ponosi z powyższego tytułu koszty.

W sytuacji, gdy umowa przewiduje UNWW, lecz nie określa precyzyjnie jego warunków, istnieją szanse na pozytywny wynik sporu z bankiem.

Zasadnicze możliwości podważenia zapisu umowy kredytowej, w tym NNW mającej postać klauzuli niedozwolonej, są dwie (zakładamy, że bank nie uwzględnił reklamacji złożonej przez konsumenta-kredytobiorcę):

– wytoczenie sprawy przed Sądem Okręgowym w Warszawie – Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) o uznanie takiej klauzuli za niedozwoloną i wpisanie jej do rejestru klauzul niedozwolonych – http://www.uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php

– następnie/lub z pominięciem SOKiK wystąpienie przeciwko bankowi z pozwem o zapłatę i zwrot nienależnie pobranych kosztów NWW; w tym postępowaniu sąd ma prawo badać, czy dana klauzula jest klauzulą niedozwoloną, jednakże nie może jej wpisać do rejestru klauzul niedozwolonych (taką kompetencję ma tylko SOKiK).

Jaki skutek ma wpisanie klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych? Oznacza, to iż bank, który stosował klauzulę niedozwoloną, powinien zaprzestać jej stosowania, jak również inni przedsiębiorcy również powinni zaprzestać stosowania klauzuli o takim samym brzmieniu.
W razie dalszego stosowania klauzuli – przedsiębiorca dopuszcza się naruszenia zbiorowych interesów konsumentów i stanowi to podstawę do wszczęcia postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Jednakże, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 lutego 2014 r. III SK 18/13:

Ani wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ani wpis postanowienia do rejestru nie wiąże w sprawach dotyczących innego przedsiębiorcy, nawet jeżeli kwestionowane w takim postępowaniu postanowienia wzorca umowy mają tożsame brzmienie, co postanowienia uznane wcześniej za niedozwolone i wpisane do rejestru.

Jeżeli zatem uznano za klauzulę niedozwoloną klauzulę banku A, a konsument pozywa bank B, który stosuje taką samą klauzulę, wyrok SOKiK o wpisaniu klauzuli do rejestru może mieć dla sprawy banku B znaczenie pomocnicze, a Sąd w sprawie banku B nie jest związany wyrokiem SOKiK.

Reasumując, wpisanie danej klauzuli jako niedozwolonej do rejestru ma bezpośredni skutek jedynie wobec tych konsumentów, którzy zawarli umowę z tym bankiem, którego klauzula została uznana za niedozwoloną i ich umowa zawiera dokładnie taką klauzulę, a nie inną o podobnym brzmieniu. W innym wypadku, wyroki SOKiK o klauzulach podobnych mają jedynie pomocnicze znaczenie.

Korzystny wyrok w podobnej sprawie nie przesądza niestety wyniku kolejnej sprawy, gdyż w prawie polskim nie istnieje precedens prawny, a sąd rozpoznający roszczenie o zapłatę bada konkretną umowę, konkretny stan faktyczny, na podstawie dowodów, które przedstawią/bądź nie przedstawią strony.

Podoba Ci się wpis? Poleć go!

Jedna myśl nt. „UBEZPIECZENIE NISKIEGO WKŁADU WŁASNEGO (UNWW)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *